Jakie są rodzaje złamań? Jak ich unikać w osteoporozie?

Poprzez złamanie kości rozumie się całkowite lub częściowe przerwanie ciągłości tkanki kostnej. Zwykle do złamania dochodzi w wyniku urazu mechanicznego, którego siła przekracza wytrzymałość kośćca. Szczególnym typem urazu są złamania osteoporotyczne, niskoenergetyczne. Poznaj rodzaje złamań i dowiedz się, jak minimalizować ich ryzyko.

Rodzaje złamań kości

W literaturze złamania dzieli się na kilka różnych kategorii, w zależności do tego, jak bardzo są rozległe i w jaki sposób przebiegają. Jeśli chodzi o przyczynę, wyodrębnia się złamania urazowe (w wyniku jednego zdarzenia) oraz zmęczeniowe, kiedy przerwanie ciągłości kości jest wynikiem powtarzających się przeciążeń. Sam podział złamań jest dosyć skomplikowany. Przede wszystkim należy wyróżnić:

• złamanie zupełne, kiedy ciągłość kości została całkowicie przerwana,
• złamanie częściowe, kiedy kość uległa uszkodzeniu jedynie w części swojej średnicy (tzw. złamania zielonej gałązki),
• złamania wieloodłamowe, kiedy w wyniku urazu kość ulega podzieleniu na więcej niż dwa fragmenty.

U osób aktywnych fizycznie zdarzają się również tzw. złamania awulsyjne. Dotyczą one sytuacji, kiedy kość ulega całkowitemu przerwaniu, a jednocześnie jej fragment zostaje oderwany. Przyczyną jest dysproporcja siły mięśniowej względem wytrzymałości przyczepów kostnych.

W zależności od tego, czy odłamy kości uległy przesunięciu się względem siebie, można mówić o złamaniu z przemieszczeniem lub bez przemieszczenia. Urazy z przemieszczeniem są potencjalnie bardziej niebezpieczne, ponieważ mogą powodować rozległe uszkodzenia tkanki miękkiej otaczającej kości, a nawet uszkodzenia narządów wewnętrznych.

Traumatolodzy dzielą też złamania pod kątem przebiegu linii urazu. W tym aspekcie należy wyróżnić złamania poprzeczne, skośne oraz spiralne. Jeśli doszło do przerwania ciągłości skóry i kość jest widoczna na zewnątrz, mówi się o złamaniu otwartym, w przeciwnym razie będzie to złamanie zamknięte.

Dokładna diagnostyka złamania wymaga konsultacji ze specjalistą i przeprowadzenia diagnostyki obrazowej. Rutynowo w tym celu wykorzystuje się badanie rentgenowskie, które pozwala uwidocznić miejsce i przebieg złamania. Klasyczne złamania mogą dotyczyć w zasadzie każdej kości, choć zwykle występują w kościach długich, np. rąk lub nóg.

Czym wyróżniają się osteoporotyczne złamania kości?

Obok klasycznego podziału złamań wyodrębnia się także złamania osteoporotyczne. Są one wynikiem zmniejszenia gęstości masy kostnej (ang. BMD, Body Mass Density) wskutek rozwijającej się osteoporozy.

Nie wypracowano jednej powszechnie przyjętej definicji złamań osteoporotycznych. Inaczej mówiąc, są to złamania niskoenergetyczne. Pod tym pojęciem zwykle rozumie się złamanie u dorosłego po 40. roku życia po niewielkim urazie, którego nie doznałby zdrowy szkielet. Niekiedy też można spotkać się z wyjaśnieniem, że złamania osteoporotyczne zdarzają się w trakcie wykonywania czynności życiowych, którym towarzyszy upadek z wysokości nie większej niż własnego ciała.

Ze względu na lokalizację złamań osteoporotycznych, najczęściej występują one w następujących obszarach:

• biodro,
• kręgosłup.

Specyficznym rodzajem złamań osteoporotycznych są tzw. złamania kompresyjne, kiedy kość po prostu „zapada się”. Z reguły występują one w obrębie trzonów kręgowych. Jak można przeczytać w artykule pt. „Złamania osteoporotyczne” autorstwa Drozdowskiej, aż 50% z tego typu urazów przebiega bezobjawowo i zaledwie 30% złamań kompresyjnych jest wynikiem wypadku. Pozostałe 70% urazów ma związek z czynnościami życia codziennego, jak kichnięcie, jazda na rowerze bez amortyzacji czy noszenie toreb z zakupami.

Jak zmniejszyć ryzyko złamań kości w osteoporozie?

Dla zdrowia układu kostnego istotne znaczenie ma specjalistyczne leczenie zaordynowane przez lekarza. Uzupełnieniem tej terapii jest odpowiednia podaż wapnia i witaminy D, które są niezbędne do mineralizacji kości. W tym celu można sięgnąć po produkt leczniczy dostępny w aptece bez recepty, ale należy wdrażać go pod opieką lekarza. Poza tym znaczenie ma aktywność fizyczna, zwłaszcza treningi z obciążeniem. Opór powoduje, że wzdłuż linii sił mechanicznych działających na kość wykształcają się beleczki kostne i zachodzi proces wzmożonej mineralizacji. Dlatego ćwiczenia z wolnymi ciężarami, maszynami lub gumami oporowymi powinny stanowić część tygodniowej rutyny.

Bibliografia:

1. Drozdowska B., Złamania osteoporotyczne, Endokrynologia Polska 2009, t. 60, nr 6, s. 498-502.
2. Profilaktyka złamań osteoporotycznych, Beskidzkie Centrum Onkologii w Bielsku-Białej.
3. Roczniak W., Babuśka-Roczniak M., Postępowanie ratunkowe w obrażeniach narządu ruchu, Na Ratunek 2012, 6, 20-25.
4. Suchowierska-Marcinowska E., Sawicka A., Wapń i witamina D w prewencji złamań osteoporotycznych, Postępy Nauk Medycznych 2012, 3, 273-279.