Osteoporoza nie boli. Objawy bólowe nie są podstawą diagnostyki

Osteoporoza stanowi poważne zagrożenie dla układu kostnego. W Polsce cierpi na nią ponad 2 miliony osób, a Dane Narodowego Funduszu Zdrowia wskazują, że do 2030 roku liczba złamań osteoporotycznych może wzrosnąć nawet o 25%. Jeżeli zastanawiasz się, czy osteoporoza boli, odpowiedź brzmi: nie. To podstępna choroba, która długo nie daje żadnych objawów.

Osteoporoza – czym jest?

Osteoporoza to przewlekła choroba metaboliczna kości, która charakteryzuje się postępującym zanikiem tkanki kostnej w wyniku zachwiania równowagi między procesami resorpcji (rozpadu) a kościotworzenia. Osteoporoza może wystąpić w każdym wieku, jednak najczęściej narażone są na nią kobiety powyżej 50. roku życia, w okresie pomenopauzalnym oraz osoby starsze po 70. roku życia. Do grupy ryzyka należą również pacjenci:

• z niedoborami wapnia i witaminy D,
• palący papierosy i regularnie spożywający alkohol,
• z niską masą ciała (BMI <20),
• prowadzący siedzący tryb życia,
• ze schorzeniami tarczycy, chorobami reumatycznymi i cukrzycą,
• z dodatnim wywiadem rodzinnym (złamania u rodziców).

Jeżeli zastanawiasz się, czy przy osteoporozie bolą kości, odpowiedź brzmi: nie. Choroba przez długi czas nie daje wyraźnych sygnałów, dlatego ból nie może być podstawą do rozpoznania schorzenia.

Dlaczego osteoporoza nie boli?

Wnętrze kości, czyli część gąbczasta jest słabo unerwiona, dlatego postępujący proces destrukcji kości nie generuje dolegliwości bólowych. W przebiegu osteoporozy nie obserwuje się także stanu zapalnego ani bezpośredniego uszkodzenia nerwów. Moment, w którym pacjent odczuwa ból, bardzo często wiąże się już z rozpoznaniem złamania osteoporotycznego (objawem są tutaj tzw. bóle osteoporotyczne). Uszkodzenie najczęściej dotyczy:

• trzonów kręgów (tzw. złamania kompresyjne) – objawiają się bólem pleców, który nasila się podczas kaszlu czy zmiany pozycji, a także sztywnością mięśni przykręgosłupowych,
• szyjki kości udowej – mogą wymagać leczenia operacyjnego. Są szczególnie niebezpieczne u osób starszych, ponieważ powodują długotrwałe unieruchomienie i wiele powikłań z nimi związanych,
• kości przedramienia (nadgarstka) – złamanie dalszej nasady kości promieniowej (złamanie Collesa),
• żeber – ból może promieniować do barków lub pleców i nasilać się podczas ruchów tułowia czy oddychania.

Wczesna diagnostyka jest kluczem w walce z osteoporozą

Osteoporoza nie musi prowadzić do złamań, pod warunkiem że zostanie wcześnie rozpoznana. Wczesna diagnostyka osób będących w grupie ryzyka stanowi fundament w przeciwdziałaniu pojawieniu się choroby kości.

Jednym z najszybszych i skutecznych sposobów wstępnej oceny ryzyka złamań jest metoda FRAX. Czynnikiem ryzyka stają się w niej wcześniejsze złamania niskoenergetyczne występujące u pacjenta oraz najbliższych członków rodziny. Za niskie ryzyko uznaje się wynik poniżej 5%. Wskaźnik na poziomie powyżej 10% to sygnał dla lekarza, że jesteś pacjentką wysokiego ryzyka.

Badania w rozpoznaniu osteoporozy

Podstawowym badaniem diagnostycznym w rozpoznawaniu osteoporozy jest densytometria DXA.Narzędzie mierzy gęstość mineralną kości (BMD) w okolicy bliższego końca kości udowej oraz odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Znaczenie wyników T-score sprawdzisz w poniższej tabeli.

Wykonanie badania pozwala z dużą precyzją ustalić stopień porowatości struktury kostnej oraz monitorować efekty leczenia, zanim dojdzie do niebezpiecznych złamań. Jednym z istotnych elementów diagnostyki osteoporozy, jakie może Ci zalecić lekarz prowadzący, jest też badanie profilu kostnego – zestawu wskaźników, które są w stanie dostarczyć wstępnych informacji o kondycji tkanki kostnej na podstawie próbki krwi. Do parametrów profilu należą:

• witamina D,
• wapń całkowity,
• fosfor,
• fosfataza alkaliczna,
• albuminy w surowicy.

Jak wspomóc leczenie osteoporozy?

Istotnym aspektem w leczeniu osteoporozy jest również zbilansowana dieta zawierająca produkty bogate w wapń, witaminę K oraz magnez i potas. Równie istotną kwestię stanowi aktywność fizyczna. Najlepsze formy, pozytywnie wpływające na procesy kościotworzenia, to:

• trening oporowy,
• ćwiczenia równoważne,
• pływanie,
• nordic walking,
• chodzenie po nierównym terenie.

Jeśli w przeszłości doszło do złamań, należy wcześniej skonsultować plan ćwiczeń z lekarzem lub fizjoterapeutą. W leczeniu osteoporozy bardzo istotna jest  odpowiednia podaż wapnia i witaminy D, która wspiera mineralizację kości i reguluje homeostazę wapniowo-fosforanową. Zwiększenie podaży tych składników pomaga wspierać zdrowie kości. Wprowadzanie leków OTC (bez recepty) zawsze jednak powinno odbywać się po konsultacji z lekarzem.

Jednym z większych wyzwań jest niski poziom świadomości społecznej. Ponieważ osteoporoza nie boli, wiele osób nie zdaje sobie sprawy z jej obecności. Dlatego ważna  jest także edukacja społeczeństwa i promocja badań profilaktycznych wśród osób z grupy ryzyka.

Bibliografia:

1. Dardzińska J., Chabaj-Kędroń H., Małgorzewicz S., Osteoporoza jako choroba społeczna i cywilizacyjna – metody profilaktyki, Hygeia Public Health 2016, 51(1): 23-30.
2. Kuo T. R., Chen C. H., Bone biomarker for the clinical assessment of osteoporosis: recent developments and future perspectives, Biomarker Research 2017, 18:5:18.
3. Lewandowski B. i in. Ocena Przydatności biochemicznych markerów przebudowy kości oraz perspektywy diagnostyczne w procesie rozpoznawania osteoporozy, Borgis-Nowa Medycyna 2004, 3.