Osteoporoza zębów to mit czy fakt? Czy osteoporoza wpływa na zdrowie jamy ustnej?

Osteoporoza kojarzona jest z chorobą szkieletu i zwiększoną podatnością na złamania. Niewiele osób zdaje sobie sprawę z faktu, że schorzenie może mieć istotne konsekwencje także dla zdrowia jamy ustnej. Należy jednak zaznaczyć, że nie istnieje jednostka chorobowa o nazwie osteoporoza zębów, natomiast osteoporoza może wpływać na stan uzębienia i tkanek przyzębia. Osłabia strukturę kości i żuchwy, co niesie za sobą ryzyko rozchwiania zębów, a nawet ich całkowitej utraty.  Kiedy należy zgłosić się do dentysty?

Co mają wspólnego zęby i osteoporoza?

Zęby nie mogą być bezpośrednio objęte osteoporozą, ponieważ nie są zbudowane z kości – tworzy je szkliwo, zębina i miazga. Osteoporoza może jednak dotyczyć struktur kostnych otaczających i podtrzymujących korzenie zębów. Wszelkie odchylenia w tym obrębie wpływają negatywnie na kondycję jamy ustnej.

Jak osteoporoza wpływa na zdrowie zębów?

Zmiany osteoporotyczne mogą prowadzić do licznych problemów stomatologicznych. Wśród najważniejszych z nich wymienia się zanik kości wyrostka zębodołowego, choroby przyzębia, zmiany strukturalne szczęki i żuchwy oraz trudności w leczeniu stomatologicznym.

1. Zanik kości wyrostka zębodołowego – wyrostek wchodzi w skład kości szczęki i żuchwy. Zapewnia on właściwe ułożenie zębów i ich stabilizację w jamie ustnej. U osób cierpiących na osteoporozę dochodzi do jego resorpcji (zaniku). Występuje wówczas zwiększone ryzyko przewlekłych stanów zapalnych. Utrata kości wyrostka zębodołowego to istotny wskaźnik postępującej choroby przyzębia, a osteoporoza może potęgować ten stan i w konsekwencji doprowadzić do ubytków zębów.
2. Choroby przyzębia –liczne badania naukowe wskazują, że osteoporoza jest istotnym czynnikiem ryzyka progresji chorób przyzębia, takich jak paradontoza czy przewlekłe zapalenie dziąseł. Schorzenia manifestują się resorpcją kości, powodując patologiczną ruchomość zębów, powstawanie ropni oraz przedwczesną utratę uzębienia.
3. Zmiany strukturalne szczęki i żuchwy – zauważalne są zmiany wizualne w obrębie twarzy, jak zapadnięte policzki, pogorszenie funkcji mowy i żucia. Wiele osób doświadcza także dolegliwości ze strony stawów skroniowo-żuchwowych.
4. Trudności w leczeniu stomatologicznym – u pacjentów z osteoporozą, szczególnie tych leczonych bisfosfonianami, obserwuje się trudności z gojeniem tkanek po zabiegach chirurgicznych. Osłabienie kości podłoża protetycznego bardzo często powoduje niestabilność protez całkowitych oraz konieczność częstej wymiany uzupełnień.

Rola stomatologa w diagnostyce osteoporozy

W artykule opublikowanym na łamach „British Dental Journal” wskazano, że analiza zdjęć uzyskanych na podstawie pantomogramu, tomografii komputerowej oraz danych z wywiadu pozwala specjalistom rozpoznać objawy obniżenia mineralnej gęstości kości. Diagnostyka obrazowa może ujawnić następujące odchylenia:

• obniżenie wysokości kości wyrostka zębodołowego,
• zmiany gęstości kości w obrębie żuchwy i szczęki,
• ścieńczenie struktury beleczkowej kości.

W badaniu fizykalnym jamy ustnej lekarz zauważa także rozchwianie zębów, ich nadmierną utratę czy problemy z trwałością uzupełnień protetycznych.

Warto podkreślić, że badania wykonywane w gabinecie stomatologicznym nie są wystarczające do rozpoznania osteoporozy, jednak stanowią sygnał do kierowania pacjentów na dalszą diagnostykę,która obejmuje densytometrię (DXA) oraz badania laboratoryjne. Specjalista powinien uświadomić pacjenta o znaczeniu profilaktyki dla zdrowia jamy ustnej oraz o możliwych konsekwencjach nieleczonej osteoporozy.

Jak dbać o zdrowie jamy ustnej przy osteoporozie?

Osoby z osteoporozą powinny zwracać szczególną uwagę na higienę jamy ustnej. Fundamentalne znaczenie ma regularne mycie zębów pastami z dużą zawartością fluoru. Ze względu na osłabioną strukturę tkanek, najlepszym wyborem będą szczoteczki z miękkim włosiem lub szczoteczki elektryczne z funkcją kontroli nacisku. Wybór odpowiedniego rozwiązania zawsze warto skonsultować ze stomatologiem.

Równie istotne jest stosowanie nici dentystycznej do usuwania zalegających resztek pokarmu w przestrzeniach międzyzębowych, gdzie szczoteczka ma utrudniony dostęp. Regularne nitkowanie zmniejsza ryzyko wystąpienia stanów zapalnych dziąseł i zaników kości.

Bardzo dobrą opcję uzupełniającą codzienną higienę jamy ustnej stanowią irygatory. Urządzenia usuwają zanieczyszczenia bez mechanicznego nacisku na dziąsła, a także wspomagają ukrwienie tkanek. Dla monitorowania, wczesnego wykrywania i leczenia zmian niezbędne są regularne wizyty kontrolne w gabinecie stomatologicznym, które powinny odbywać się co 3-6 miesięcy. Pacjenci obowiązkowo muszą także poddawać się zabiegom higienizacyjnym – usuwania kamienia nazębnego oraz fluoryzacji.

Nie można także zapominać o tym, że w przebiegu osteoporozy struktura zębów może znacząco osłabnąć. W związku z tym należy unikać jedzenia twardych owoców, orzechów czy warzyw – bezpieczniej będzie spożywać je w formie smoothie. Dodatkowo podczas mycia zębów należy uważać na to, aby nie uderzać o nie szczoteczką.

Oprócz właściwej dbałości o stan zębów istotne znaczenie w kontekście zdrowia kości i dziąseł ma:

• unikanie czynników ryzyka – rzucenie palenia, ograniczenie lub całkowita rezygnacja ze spożycia alkoholu,
• zbilansowana dieta bogata w kluczowe składniki – wapń, witaminę D, białko i potas,
• uzupełnianie niedoborów witamin i minerałów – regularne zażywanie  preparatów zawierających wapń i witaminę D pod kontrolą lekarza,
• wykonywanie regularnych badań laboratoryjnych i densytometrii.

Bibliografia:

1. Androsz O. i in. Ocena stopnia zaawansowania choroby przyzębia u pacjentek z osteoporozą w zależności od stosowanej hormonalnej terapii zastępczej i przyjmowanych leków. Doniesienia wstępne, Borgis - Nowa Stomatologia 2006, 2, 93-96.
2. Dardzińska J., Chabaj-Kędroń H., Małgorzewicz S., Osteoporoza jako choroba społeczna i cywilizacyjna – metody profilaktyki, Hygeia Public Health 2016, 51(1): 23-30.
3. Devlin H. i in., The role of the dental surgeon in detecting osteoporosis: the OSTEODENT study, British Dental Journal 2008, 204(10):E16.